به گزارش کاپیتان‌پرس، به عنوان نخستین پرسش، باید گفت: اوراق گام چیست؟
«گام» مخفف گواهی اعتبار مولد است؛ ابزاری که برای تأمین مالی خرید کالا، مواداولیه و نهاده‌های مورد نیاز فعالیت بنگاه‌ها، در زنجیره تولید طراحی شده است.
در این سازوکار، بانک به جای آنکه تسهیلات نقدی را مستقیماً در اختیار بنگاه قرار دهد، به درخواست بنگاه خریدار و در مقابل بدهی آن به فروشنده، اوراق گام صادر می‌کند.
به این ترتیب، بدهی تجاری خریدار به فروشنده به یک ورقه اعتباری با سررسید مشخص تبدیل می‌شود.
اوراق گام چگونه کار می‌کند؟
فرض کنید یک کارخانه برای ادامه فعالیت خود به مواداولیه نیاز دارد اما در زمان خرید نقدینگی کافی در اختیار ندارد.
در روش متعارف، کارخانه ممکن است برای دریافت تسهیلات سرمایه در گردش به بانک مراجعه کند، پول دریافت کند و سپس هزینه خرید مواداولیه را بپردازد.
در سازوکار گام، بانک به جای پرداخت مستقیم پول به کارخانه، پس از اعتبارسنجی و طی مراحل مربوط، اوراق گام را بابت بدهی خریدار به فروشنده صادر می‌کند.
فروشنده در مقابل کالایی که تحویل داده، اوراق دریافت می‌کند و می‌تواند آن را تا سررسید نگه دارد، در زنجیره منتقل کند یا در چارچوب مقررات نسبت به *تنزیل آن اقدام کند.
چه کسانی در فرآیند گام حضور دارند؟
در ساده‌ترین شکل، سه بازیگر اصلی در این فرآیند حضور دارند:
- بنگاه خریدار که به مواد اولیه یا کالا نیاز دارد
- بنگاه فروشنده که کالا یا نهاده را تأمین می‌کند
- و بانک که بر مبنای اعتبار خریدار اوراق را صادر می‌کند.
بنابراین صدور گام به یک معامله واقعی در زنجیره تولید متصل است و هدف آن تأمین مالی همان معامله است.
تفاوت اوراق گام با وام بانکی چیست؟
مهم‌ترین تفاوت در نحوه تأمین مالی است.
در تسهیلات متعارف، بانک منابع نقدی را در اختیار بنگاه قرار می‌دهد. اما در گام، بانک اعتبار لازم برای انجام معامله میان خریدار و فروشنده را فراهم می‌کند.
به بیان ساده، بنگاه به جای اینکه ابتدا پول نقد از بانک بگیرد و سپس آن را برای خرید مواداولیه هزینه کند، از اعتبار بانکی برای تسویه معامله با تأمین‌کننده استفاده می‌کند.
این ویژگی یکی از دلایلی است که گام در گروه ابزارهای «تأمین مالی زنجیره‌ای» یا SCF قرار می‌گیرد.
فروشنده چگونه به پول خود می‌رسد؟
دریافت اوراق گام به این معنا نیست که فروشنده الزاماً باید تا سررسید منتظر بماند.
دارنده اوراق، متناسب با مقررات و شرایط، می‌تواند اوراق را تا سررسید نگهداری کند، آن را برای تسویه معاملات خود به حلقه دیگری از زنجیره انتقال دهد یا در صورت نیاز به نقدینگی، از امکان تنزیل استفاده کند.
امکان انتقال اوراق یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این ابزار است؛ چراکه اعتبار ایجادشده می‌تواند به جای مصرف شدن در یک معامله، در بخش‌های مختلف زنجیره گردش کند.
*تنزیل اوراق گام یعنی چه؟
اگر دارنده اوراق، پیش از سررسید، به پول نقد نیاز داشته باشد، امکان تبدیل اوراق به نقدینگی پیش از موعد در چارچوب مقررات وجود دارد.
در این حالت، دارنده اوراق مبلغی کمتر از ارزش اسمی آن دریافت می‌کند؛ تفاوت میان مبلغ دریافتی و ارزش اسمی اوراق، به زمان باقی‌مانده تا سررسید و شرایط تنزیل وابسته است.
بنابراین برای یک بنگاه، فقط امکان دریافت گام اهمیت ندارد؛ هزینه تبدیل آن به نقدینگی نیز یکی از مؤلفه‌های مهم تصمیم‌گیری است.
چرا انتقال گام در زنجیره مهم است؟
فلسفه تأمین مالی زنجیره‌ای، بر گردش اعتبار استوار است.
برای مثال، اگر یک قطعه‌ساز از خودروساز اوراق گام دریافت کند، می‌تواند به جای تبدیل فوری آن به پول نقد، از همان اوراق برای پرداخت بدهی خود به تأمین‌کننده مواداولیه استفاده کند.
تأمین‌کننده بعدی نیز می‌تواند همین مسیر را ادامه دهد.
هرچه اوراق در تعداد بیشتری از حلقه‌های زنجیره مورد استفاده قرار گیرد، نیاز به تأمین مالی نقدی جداگانه برای هر معامله کاهش پیدا می‌کند. در مقابل، اگر اوراق در همان حلقه نخست تنزیل شود، بخشی از ظرفیت زنجیره‌ای ابزار عملاً مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.
گام فقط برای خرید مواداولیه کاربرد دارد؟
کارکرد اوراق گام در طول زمان، توسعه پیدا کرده است.
براساس مقررات بانک مرکزی، ظرفیت استفاده از این اوراق برای برخی پرداخت‌های دیگر از جمله مالیات، حق بیمه تأمین اجتماعی و برخی بدهی‌های مرتبط نیز ایجاد شده است.
این توسعه کارکرد می‌تواند دامنه پذیرش اوراق را افزایش دهد؛ زیرا دارنده اوراق گزینه‌های بیشتری برای استفاده از دارایی خود در اختیار خواهد داشت.
چه صنایعی از گام استفاده کرده‌اند؟
اطلاعات بانک مرکزی نشان می‌دهد زنجیره‌های مختلف تولیدی وارد این سازوکار شده‌اند.
در میان نمونه‌های اعلام‌شده، ایران‌خودرو و تعدادی از شرکت‌های زنجیره قطعه‌سازی خودرو نیز دیده می‌شوند؛ موضوعی که نشان می‌دهد گام می‌تواند در زنجیره‌هایی با تعداد زیاد تأمین‌کننده و نیاز مستمر به سرمایه در گردش مورد استفاده قرار گیرد.
گام چه مزیتی برای کسب‌وکارها دارد؟
برای بنگاهی که با کمبود سرمایه در گردش مواجه است، گام یک مسیر جایگزین برای تأمین مالی خرید محسوب می‌شود.
در این مدل، بنگاه برای هر خرید الزاماً نیازمند دریافت مستقیم منابع نقدی نیست و می‌تواند از اعتبار خود نزد بانک، برای پرداخت به تأمین‌کنندگان استفاده کند.
برای فروشنده نیز اوراق یک مطالبه مدت‌دار صرف نیست؛ امکان نگهداری، انتقال یا تبدیل آن به نقدینگی وجود دارد.
با این حال، میزان کارایی گام برای هر کسب‌وکار به عواملی همچون اعتبار بنگاه خریدار، پذیرش اوراق از سوی فروشندگان، امکان گردش آن در زنجیره، هزینه تنزیل و شرایط تعیین‌شده از سوی شبکه بانکی بستگی دارد.
تاکنون چه میزان تأمین مالی از طریق گام انجام شده است؟
براساس آمار بانک مرکزی، مجموع تأمین مالی انجام‌شده از طریق اوراق گام از ابتدای اجرای این ابزار تا ۲۹ خرداد ۱۴۰۵ به حدود ۱۶۷ هزار میلیارد تومان رسیده است.
اما برنامه سال جاری، ابعاد بزرگ‌تری دارد.
بانک مرکزی برای سال ۱۴۰۵ تأمین مالی ۶۷۰ هزار میلیارد تومانی از طریق مجموعه ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای را هدف‌گذاری کرده است.
از این رقم، ۲۲۰ هزار میلیارد تومان برای اوراق گام، ۱۳۰ هزار میلیارد تومان برای کارت رفاهی متصل به گام، ۲۵۰ هزار میلیارد تومان برای برات الکترونیکی و ۷۰ هزار میلیارد تومان برای فکتورینگ در نظر گرفته شده است.
چرا گام برای نظام تأمین مالی اهمیت دارد؟
اهمیت گام فقط در انتشار یک ورقه مالی جدید نیست؛ این ابزار بخشی از حرکت نظام بانکی از «تسهیلات‌محوری» به سمت «تأمین مالی زنجیره‌ای» است.
در مدل سنتی، حلقه‌های مختلف یک زنجیره ممکن است هرکدام جداگانه برای دریافت تسهیلات به بانک مراجعه کنند. در تأمین مالی زنجیره‌ای، تلاش می‌شود اعتبار ایجادشده در طول زنجیره گردش کند و معاملات واقعی را پوشش دهد.
هدف‌گذاری ۶۷۰ هزار میلیارد تومانی بانک مرکزی برای ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای در سال ۱۴۰۵ نیز نشان می‌دهد گام در کنار برات الکترونیکی، فکتورینگ و کارت رفاهی متصل به گام، قرار است سهم بیشتری در تأمین مالی اقتصاد پیدا کند.
برای کسب‌وکارها نیز شناخت این ابزارها یک پیام روشن دارد؛ تأمین سرمایه در گردش الزاماً به معنای گرفتن وام نقدی نیست.
اوراق گام یکی از مسیرهایی است که می‌تواند اعتبار بانکی را مستقیماً به خرید و فروش واقعی در زنجیره تولید متصل کند؛ مسیری که میزان موفقیت آن در نهایت به استفاده واقعی و گردش اوراق میان حلقه‌های مختلف زنجیره بستگی خواهد داشت.
انتهای پیام