به گزارش کاپیتان‌پرس، کمک‌هزینه تحقیق و توسعه صندوق نوآوری چه فرصتی برای شرکت‌های دانش‌بنیان فراهم می‌کند و متقاضیان برای دریافت آن باید چه شرایطی داشته باشند؟ برای پاسخ به این پرسش، با نماینده کارگزاری بومرنگ، به گفت‌وگو نشستیم که مشروح آن به شرح زیر است:
مبلغ و شرایط کلی دریافت کمک‌هزینه
صندوق نوآوری و شکوفایی، تسهیلات متنوعی را در مراحل مختلف توسعه محصولات به شرکت‌های دانش‌بنیان ارائه می‌کند. کمک‌هزینه تحقیق و توسعه از معدود تسهیلات بلاعوض صندوق است.
حدود هفت سال است که صندوق این خدمت را ارائه می‌کند. مبلغ این تسهیلات در حال حاضر ۵۰۰ میلیون تومان است و شرکت‌ها بازپرداختی بابت آن ندارند و همانطور که اشاره شد، این کمک‌هزینه به‌صورت بلاعوض پرداخت می‌شود.
این تسهیلات در حوزه‌های علوم مهندسی، علوم پزشکی و برخی حوزه‌های علوم انسانی قابل تعریف است و شرکت‌های دانش‌بنیان امکان دریافت آن را دارند.
صندوق برای متقاضیان و پروژه‌های پیشنهادی، شرایط کلی و شاخص‌هایی در نظر گرفته است که در ادامه به تفکیک توضیح می‌دهم:
از نظر شرایط کلی، شرکت‌هایی که برای دریافت این تسهیلات اقدام می‌کنند، حتماً باید دانش‌بنیان باشند. شرکت‌های غیردانش‌بنیان، هسته‌های فناور و شرکت‌هایی که در حال طی‌کردن فرایند دانش‌بنیان‌شدن هستند، امکان دریافت این کمک‌هزینه را ندارند.
نوآوری و الزام برون‌سپاری
یکی از شاخص‌های ارزیابی پروژه‌ها، نوآورانه‌بودن و اکتساب‌نشدن فناوری در کشور است. به این معنا که فناوری موردنیاز پروژه نباید پیش‌تر در کشور توسعه یافته باشد؛ یعنی نمونه مشابه داخلی آن، چه در سطح تجاری و چه در سطح آزمایشگاهی یا نمونه اولیه، وجود نداشته باشد. به‌عبارت دیگر، دانش فنی محصول نباید در کشور اکتساب شده باشد.
بر این اساس، محصولاتی که خود شرکت‌ها به‌واسطه توسعه دانش فنی به آن دست یافته‌اند و بر مبنای آن دانش‌بنیان شده‌اند، مشمول دریافت گرنت نمی‌شوند. این کمک‌هزینه برای پروژه‌هایی تعریف شده است که شرکت قصد دارد از طریق آن‌ها محصول جدیدی به محصولات فعلی خود اضافه کند و یک پروژه تحقیق و توسعه تازه را پیش ببرد.
شاخص دوم، الزام برون‌سپاری است. ممکن است برخی تخصص‌های موردنیاز یک پروژه در شرکت متقاضی وجود نداشته باشد. شرکت‌ها در چنین شرایطی معمولاً بخش مربوط را به‌صورت پروژه‌ای و قراردادی به افراد یا مجموعه‌هایی که آن تخصص را دارند، برون‌سپاری می‌کنند تا آن بخش از پروژه را توسعه دهند و در اختیار شرکت بگذارند.
صندوق نیز برون‌سپاری را به‌عنوان یکی از الزامات پروژه‌ها در نظر گرفته است. بنابراین، پروژه‌هایی که اجرای صفر تا صد آن‌ها در توانمندی‌های خود شرکت باشد، مشمول دریافت گرنت نمی‌شوند و باید در آن‌ها بخش مشخصی از کار به بیرون از شرکت سپرده شود.
برای مثال، فرض کنید یک شرکت دانش‌بنیان در حوزه رباتیک فعالیت می‌کند و بازوی رباتیک را به‌عنوان محصول دانش‌بنیان ثبت کرده است. این شرکت ممکن است بخواهد در مرحله توسعه محصول، یک مدل هوش مصنوعی را روی محصول خود توسعه دهد، درحالیکه متخصص هوش مصنوعی با تخصص موردنیاز در شرکت حضور ندارد.
این همان نقطه‌ای است که صندوق وارد می‌شود؛ هم مبلغ کمک‌هزینه را برای توسعه پروژه اختصاص می‌دهد و هم با انتشار فراخوان، از تیم‌های پژوهشی، دانشگاهی، پژوهشگاهی و هسته‌های فناور دعوت می‌کند تا در صورت برخورداری از دانش لازم برای توسعه مدل هوش مصنوعی موردنیاز، پروپوزال فنی ارائه دهند.
در نهایت، تیمی که از نظر کمیته داوری و شرکت متقاضی توانمندتر، تشخیص داده شود، به‌عنوان مجری طرح انتخاب می‌شود.
ارزیابی امکان‌پذیری فنی و بازار محصول
شاخص بعدی، امکان‌پذیری فنی پروژه است. برای ارزیابی این موضوع، از جمله بررسی می‌شود که آیا در سال‌های اخیر درباره موضوع پروژه مقاله یا پتنتی در جهان منتشر شده است یا خیر؛ یا اینکه مدت‌هاست در آن حوزه مقاله جدیدی منتشر نشده است.
موضوع دیگری که اهمیت زیادی دارد، بازار محصول است؛ بازار را از چند جنبه می‌توان بررسی کرد:
نخست اینکه صنعت هدف چیست و چه نیازهایی دارد؛ اگر محصول توسعه یابد، قرار است کدام چالش‌ها و مشکلات صنعت هدف را برطرف کند؟ همچنین باید بررسی شود که آیا صنعت هدف در صورت توسعه محصول، مشتری آن خواهد بود یا به‌دلیل ملاحظات موجود، همچنان استفاده از محصولات مشابه خارجی را ترجیح می‌دهد. همه این موارد باید در ارزیابی پروژه‌ها مدنظر قرار گیرند.
موضوع دیگر، محصول مشابه خارجی و اندازه بازار هدف است؛ از جمله اندازه بازار خارج از کشور، رشدی که برای آن در پنج سال آینده پیش‌بینی می‌شود و اندازه بازار داخلی محصول. وجود نمونه خارجی از این جهت اهمیت دارد که مسیر توسعه محصول، دریافت مجوزها، پیاده‌سازی در صنعت و دریافت بازخوردها تا حدی طی شده باشد. از آنجا که صندوق قرار است ریسک سرمایه‌گذاری را بپذیرد، شناخت میزان اقبال احتمالی محصول در بازار می‌تواند اطمینان بیشتری ایجاد کند.
موضوع پایانی، مدت‌زمان اجرای پروژه و مراحل اجرای آن است. انتظار می‌رود خروجی طرح، محصول اولیه یا نمونه‌ای آزمایشگاهی باشد که امکان ارزیابی عملکرد و اجرای پایلوت را داشته باشد و بتوان برای آن شاخص‌های عملکردی تعریف کرد. در این مرحله، هدف ساخت محصول در مقیاس صنعتی نیست؛ حتی ساخت نمونه نیمه‌صنعتی یا پایلوت نیز مدنظر نیست. هدف، ساخت نمونه‌ای آزمایشگاهی است تا بتوان شاخص‌های عملکردی را برای آن تعریف کرد و در آزمون‌های آزمایشگاهی، خروجی مطلوبی در مقایسه با نمونه خارجی مشابه به دست آورد.
فرآیند فراخوان و پرداخت هزینه‌ها
همانطور که اشاره شد، در این مسیر شرکت دانش‌بنیان به‌عنوان متقاضی فناوری شناخته می‌شود و الزام برون‌سپاری در آن اهمیت زیادی دارد؛ هرگاه شرکتی شاخص‌های مورد اشاره را احراز کند و کمک‌هزینه تحقیق و توسعه را دریافت کند، طرح به فراخوان گذاشته می‌شود و از تیم‌های پژوهشی، شرکت‌های دیگر، گروه‌های دانشگاهی و پژوهشگاهی و هسته‌های فناور دعوت می‌شود برای پاسخ به نیاز شرکت پروپوزال ارائه دهند.
پروپوزال‌ها داوری می‌شوند و در نهایت، تیمی که به تأیید کمیته داوری و شرکت متقاضی برسد، برای عقد قرارداد با صندوق انتخاب می‌شود.
قرارداد به‌صورت سه‌جانبه میان شرکت متقاضی (که باید حتما دانش‌بنیان باشد)، صندوق نوآوری و تیم پژوهشی منعقد می‌شود.
صندوق تا ۷۰ درصد هزینه‌های پروژه را پرداخت می‌کند که سقف این کمک‌هزینه، ۵۰۰ میلیون تومان است. هزینه نیروی انسانی، خرید خدمات تخصصی و خرید مواد اولیه در این طرح قابل پرداخت است؛ خرید تجهیزات جزو سرفصل‌های کمک‌هزینه تحقیق و توسعه نیست.
باقی هزینه‌های اجرای طرح، در صورت وجود، باید از سوی شرکت دانش‌بنیان تأمین شود. پرداخت‌ها نیز مرحله‌ای و متناسب با پیشرفت پروژه انجام می‌شود.
پس از تحویل پروژه به شرکت متقاضی، شش ماه تا یک سال بعد، اثربخشی آن بررسی می‌شود. در این مرحله ارزیابی می‌کنیم که شرکت پس از دریافت خروجی نهایی، برای ورود محصول به بازار و توسعه مراحل بعدی پروژه چه اقداماتی انجام داده است. این ارزیابی در دریافت تسهیلات دیگر صندوق و استفاده مجدد شرکت از کمک‌هزینه تحقیق و توسعه تأثیرگذار خواهد بود.
مسیر «عرضه فناورانه»
در کنار مسیر «تقاضای فناوری» که توضیحات آن را ارائه شد، صندوق طی چند سال اخیر مسیر دیگری را نیز برای کمک‌هزینه تحقیق و توسعه اجرا کرده است که «عرضه فناورانه» نام دارد.
در این مسیر، اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها که تیم پژوهشی دارند (معمولاً متشکل از دانشجویان یا همکاران آن‌ها) می‌توانند اعلام آمادگی کنند که دانش فنی خود را به صنعت عرضه می‌کنند. تیم دانشگاهی می‌تواند با توجه به تخصص و امکاناتی که در اختیار دارد، دانش فنی یا محصولی را در حد نمونه آزمایشگاهی بسازد و به صنعت هدف عرضه کند.
در این مسیر نیز همان شاخص‌هایی که پیش‌تر توضیح داده شد، وجود دارد. نوآورانه‌بودن محصول اهمیت ویژه‌ای دارد. از آنجایی که در این مسیر، درباره شرکت دانش‌بنیان به‌عنوان متقاضی صحبت نمی‌کنیم، الزام برون‌سپاری مطرح نیست؛ اما وجود نمونه مشابه خارجی اهمیت زیادی دارد.
طرح‌هایی که از سوی اعضای هیئت علمی دانشگاه ارائه می‌شوند، معمولاً به‌دلیل تازگی علمی و احتمال انتشار مقاله از آن‌ها، ممکن است پروژه‌های دانشگاهی یا پسادکتری باشند. به همین دلیل، بررسی بازار طرح، محصول مشابه خارجی و پذیرش محصول از سوی صنعت هدف می‌تواند دشوارتر باشد.
بنابراین انتظار داریم اعضای هیئت علمی، در کنار پژوهش و توانمندی فنی، با صنعت هدف نیز مذاکره کرده باشند و نوعی اعلام نیاز از سوی آن صنعت دریافت کنند تا ریسک سرمایه‌گذاری صندوق کاهش پیدا کند .
پس از تصویب گرنت در مسیر عرضه فناورانه نیز طرح فراخوان می‌شود؛ اما در این مرحله از شرکت‌های دانش‌بنیانی که در حوزه مرتبط فعالیت دارند دعوت می‌کنیم پروپوزال سرمایه‌گذاری در پروژه را تکمیل و ارسال کنند تا با صندوق در اجرای پروژه مشارکت کنند. در این مسیر از شرکت دانش‌بنیان انتظار آورده فنی نداریم؛ انتظار این است که بخشی از سرمایه‌گذاری پروژه را تأمین کند و به‌صورت مشترک با صندوق در آن سرمایه‌گذاری کند.
در این مسیر نیز قرارداد سه‌جانبه منعقد می‌شود. صندوق تا سقف ۵۰۰ میلیون تومان از هزینه طرح را پرداخت می‌کند و باقی هزینه‌ها را شرکت دانش‌بنیان می‌پردازد. پرداخت‌ها متناسب با پیشرفت پروژه انجام می‌شود و در پایان، تیم پژوهشی پروژه را به شرکت دانش‌بنیان تحویل می‌دهد.
مالکیت پروژه در دو مسیر
از نظر مالکیت ایده و مادی پروژه، در مسیر تقاضای فناوری، یعنی زمانی که شرکت دانش‌بنیان نیاز فناورانه خود را مطرح کرده است، مالکیت پروژه به‌طور کامل در اختیار شرکت دانش‌بنیان قرار می‌گیرد و تیم پژوهشی هیچ مالکیتی بر آن نخواهد داشت. تیم پژوهشی طبق قرارداد مسئول اجرای پروژه است و پس از پایان قرارداد و اتمام پروژه، حقی نسبت به آن نخواهد داشت؛ گویی برای اجرای پروژه در استخدام شرکت بوده است.
اما در مسیر عرضه فناورانه، یعنی زمانی که عضو هیئت علمی یا تیم دانشگاهی طرح را ارائه کرده است، بخشی از مالکیت مادی پروژه به شرکت منتقل می‌شود. این سهم، متناسب با میزان سرمایه‌گذاری مشترک شرکت دانش‌بنیان با صندوق، بین ۱۵ تا ۳۵ درصد است و از مالک ایده ــ یعنی عضو هیئت علمی ــ به شرکت منتقل می‌شود. درباره باقی‌مانده مالکیت نیز طرفین می‌توانند در پایان پروژه، مالکیت را در قالب یک شرکت مشترک حفظ کنند یا شرکت دانش‌بنیان سهام عضو هیئت علمی را خریداری کند و ادامه توسعه محصول را پیش ببرند.
نقش کارگزاری و راه‌های ارتباطی
پروژه‌هایی که از مسیر تقاضای فناوری یا عرضه فناورانه برای دریافت تسهیلات اقدام می‌کنند، باید از نظر شاخص‌هایی که توضیح داده شد، به‌دقت بررسی شوند. گردآوری اطلاعات و ارزیابی پروژه برعهده گروهی متشکل از کارگزاری، داوران و کارشناسان تخصصی حوزه مربوط است.
استعلام‌هایی نیز از ستادهای مختلف معاونت علمی انجام می‌شود. کارگزار اطلاعات را جمع‌آوری و به صندوق نوآوری ارائه می‌کند و تصمیم‌گیری نهایی برعهده صندوق است.
صندوق با کارگزاری‌های مختلفی همکاری دارد و هر کارگزاری با توجه به تخصص خود در ارزیابی فنی پروژه‌های ارائه‌شده به صندوق نقش دارد.
بنده نیز به نمایندگی از کارگزاری بومرنگ، که از کارگزاران باسابقه صندوق نوآوری و بازوی اجرایی آن است، در خدمت هستم. بومرنگ در ارزیابی طرح‌های ارائه‌شده به صندوق برای تسهیلات مختلف همکاری می‌کند که یکی از آن‌ها کمک‌هزینه تحقیق و توسعه است.
متقاضیان برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره این کمک‌هزینه، می‌توانند با این شماره‌ها تماس بگیرند یا از طریق پیام‌رسان بله برای ما پیام بگذارند:
تلفن: ۶۶۵۳۳۸۶۴ ـ ۶۶۵۳۹۷۳۴
تلفن همراه، بله و ایتا: ۰۹۳۶۱۷۹۵۷۰۷
ایمیل: boomerangtt.grant@gmail.com
برای دریافت اطلاعات بیشتر، فرم‌های مربوط به کمک‌هزینه یا طرح هرگونه سؤال و نکته درباره مطالبی گفته شده، می‌توان از طریق ایمیل پیام داد یا با شماره‌های اعلام‌شده تماس گرفت.
انتهای پیام